Menu
Tablet menu

Περιοδικό Δίφωνο - Νοέμβριος 1995

Η κοπέλα του '80, που τραγουδούσε τα λαϊκά ως μέλος της Οπισθοδρομικής Κομπανίας, έχει πάρει εδώ και καιρό τον "προσωπικό" της δρόμο στο τραγούδι.

Του Βασίλη Αγγελικόπουλου

Όλο και καλύτερη από δίσκο σε δίσκο, με προσεγμένα πράγματα, που τυγχάνουν όμως και ευρείας αποδοχής. "Πρώτο όνομα" πλέον, "φίρμα". Οι δίσκοι της "χρυσώνονται" και οι συναυλίες της, "προσωπικές" κι αυτές τα τελευταία χρόνια, αποδεικνύονται σημεία κοσμοσυρροής. Κανείς δεν αμφιβάλλει ότι αυτή ηκοπέλα ξέρει τι κάνει. Ή μάλλον ξέρει τι θέλει και πώς να το κάνει πραγματικότητα. Κανείς δεν αμφιβάλλει ότι η Ελευθερία Αρβανιτάκη κάτω από την "αέρινη" εμφάνιση της κρύβει και λίγο ατσάλι. Και όχι μόνο στα επαγγελματικά της.



Προφανώς και στα "προσωπικά" της. Κι ας μη θέλει εκείνη να μιλά καθόλου γι' αυτά. "Μένουν εκτός" από συνεντεύξεις και τέτοια. Το πέρασμα από ένα γάμο σ' έναν δεύτερο, οι σχέσεις με τον άντρα της και το παιδί της..,"Αυτή τουλάχιστον είναι η πρόθεση μου", όπως συνηθίζει να λέει. Πάντα φροντίζει να διαχωρίζει τις προθέσεις της από τα πεπραγμένα της. "’λλο τι επιθυμείς και τι νομίζεις πως κάνεις, άλλο τι βγαίνει ως αποτέλεσμα". Είναι πολύ προσεκτικός άνθρωπος στο τι λέει - ακριβώς όπως και στο τι κάνει. Δεν μπαίνει, λ.χ. στο παιχνίδι των δηλώσεων επί παντός επιστητού, όπως τόσοι και τόσοι "επώνυμοι". Σου λέει: "εγώ αυτό δεν το ξέρω, ρώτα κανέναν ειδικό".Αλλά εκεί όπου "της πέφτει λόγος", και γνώμη έχει, και να την αναπτύξει ξέρει, και να την υποστηρίξει έναντι όλων των επιθέσεων. Μέχρι που βρεθήκαμε, δηλαδή, κάποιες στιγμές σε αυτήν τη συνέντευξη να... λογομαχούμε περί το ποιόν των συναυλιών ελληνικού τραγουδιού (και πώς τις έχουν, κατά τη γνώμη μου, καταντήσει) ή το ποιόν του σύγχρονου Έλληνα!



Οφείλω να ομολογήσω ότι την απόλαυσα τη συνομιλία αυτή με την Ελευθερία ' άλλο τώρα τι θα συμβεί στον αναγνώστη της! Είπαμε...Τη βρήκα στην πλατιά βεράντα του ευρύχωρου διαμερίσματος της στο Παλαιό Ψυχικό να παλεύει με γλάστρες και φυτά. Το σπίτι βρίσκεται στα "ορεινά" του Ψυχικού, Από κάτω, στο πιάτο, ολόκληρη η περικλεισμένη μεταξύ Υμηττού και Πεντέλης περιοχή. Όχι και κανένα... χαρμόσυνο θέαμα βέβαια, αλλά τουλάχιστον "δεν έχεις τη βεράντα του άλλου φάτσα". Καθόμαστε με καφέ στη βεράντα, εντός κυκλοφορούν σύζυγος, παιδί, κι όλα τα άλλα πρόσωπα που θέλει να "μένουν εκτός".



Τη βρήκα σε πολύ καλή διάθεση - ποτέ δεν τη γοήτευαν ιδιαίτερα οι συνεντεύξεις- έχουμε και μερικά χρόνια γνωριμίας, μια σταθερή εμπιστοσύνη κι έναν... ενικό που τολμώ να τον μεταφέρω και στο κείμενο, γιατί νομίζω ότι υπάρχει λόγος.

Λοιπόν, Ελευθερία, από τα χαμηλά στα ψηλά, κι από τα κουλτουρέ ταβερνάκια των Εξαρχείων του '80 στο Παλαιό Ψυχικό...

Ελευθερία Αρβανιτάκη: Δεν έχει καμία διαφορά. Και τότε, την περίοδο που κάναμε πρόβες με την Οπισθοδρομική Κομπανία, ο Αγγελος ο Σφακιανάκης έμενε στο Παλαιό Ψυχικό. Στο σπίτι του κάναμε όλες τις πρόβες. Δεν έχει για μένα τίποτε το ιδιαίτερο.

Υπονοούσα την άνοδο της κλίμακας από τότε μέχρι τώρα. Πώς ένιωσες ανεβαίνοντας;

Ε.Α.: Για μένα η πιο ενδιαφέρουσα κλίμακα που ανέβηκα είναι η μουσική.

Τη μουσική, λοιπόν, κλίμακα την ανεβαίνεις εδώ και 15 χρόνια. Και έχεις κάθε λόγο να είσαι ικανοποιημένη από την εξέλιξη της πορείας σου. Και ωραία πράγματα έχεις πει, και δημοφιλής έγινες. Φοβίες για το μέλλον έχεις;

Ε.Α.: Πολλές! Σε σχέση με τη μουσική, ε; Δε θα το έλεγα φοβίες, μάλλον αγωνία. Μια διαρκής αγωνία και ένα άγχος, που μεγαλώνει όσο περνά ο καιρός. Όσο περνούν τα χρόνια, μεγαλώνει η ευθύνη που έχει ο καλλιτέχνης...

Για το τραγούδι που θα διαλέξει να πει, για το ρεπερτόριο, με τι τραγούδια θα βγει πάλι στο κοινό;

Ε Α: Ναι, για το επόμενο βήμα αλλά και για όλα. Από το πώς κάνεις τα πράγματα και τον τρόπο που διαλέγεις να τα παρουσιάσεις ως την ουσία τους. Δηλαδή, ακόμα και για τις συναυλίες που κάνω τα τελευταία χρόνια, το άγχος μου από χρόνο σε χρόνο είναι διπλό. Ποιοι θα είναι οι συνεργάτες, τι θα παρουσιάσω, πώς θα το παρουσιάσω... ’σε, δε, όταν πρόκειται για δίσκο!

Το γεγονός ότι ο τελευταίος δίσκος σου "Τα Κορμιά και τα Μαχαίρια" ήρθε τρία -τέσσερα χρόνια μετά το "Μένω Εκτός", οφείλεται σε αυτήν την εκλεκτικότητα που σε διακρίνει ή συνέτρεξαν και άλλοι λόγοι;

Ε.Α.: Δεν ξέρω αν είναι ακριβώς εκλεκτικότητα. Θα έλεγα ότι είναι περισσότερο ψάξιμο. Κάτι να σε τραβήξει πολύ, να σε ερεθίσει. Αυτό που επιδιώκω πάντα είναι να βρεθώ σε μια διαδικασία που θα με διεγείρει, που θα αφορά κάτι μη αναμενόμενο. Και βέβαια αυτό είναι κάτι που πολύ με αγχώνει, αλλά από την άλλη με ενδιαφέρει και πάρα πολύ, Έτσι, προτιμώ να μπω σε μια ταλαιπωρία που θα πάρει μεν πολύ χρόνο αλλά θα μου δώσει τη χαρά να κάνω κάτι τέτοιο, παρά να κάνω κάτι αναμενόμενο, έστω και καλό.

Στο μεταξύ όμως, ανάμεσα σε δύο προσωπικούς δίσκους, κάνεις και πολλές "συμμετοχές" σε δίσκους άλλων. Και μάλιστα σε ποικίλα πράγματα: Από Οπισθοδρομικούς ως Σαββόπουλο, από Ξυδάκη ως Μαχαιρίτσα κι από Παϊτέρη ως Δημήτρη Παπαδημητρίου.

Ε.Α.: Ναι, και είναι κάτι που με ενδιαφέρει πολύ γιατί μου προσφέρει συχνά, όχι πάντα, αυτό το "μη αναμενόμενο" που λέω. Βαριέμαι να κάνω πράγματα που δεν έχουν κι ένα ρίσκο. Μου αρέσει να δοκιμάζω πράγματα που δεν τα έχω ξαναδοκιμάσει ή που τα δοκιμάζω μ' έναν άλλον τρόπο. Συχνά η γνωριμία μου με καινούριους ανθρώπους με βάζει σε μια άλλου τύπου διαδικασία. Είναι πολύ σημαντικό για μένα που μέσα από τη δουλειά γνωρίζομαι με καινούριους ανθρώπους, διαφορετικής νοοτροπίας, διαφορετικής μουσικής παιδείας, άλλους...

Δε φοβάσαι μην ειπωθεί το "συμμετέχει και η Ελευθερία", όπως ειπώθηκε με ειρωνική διάθεση για άλλους, γνωστούς τραγουδιστές;

Ε.Α.: Δε νομίζω ότι από τις συμμετοχές που έχω κάνει - που δεν είναι δα και τόσες πολλές!- βγαίνει κάποια εντύπωση ότι η συμμετοχή είναι αυτοσκοπός. Κάποια στιγμή η πρόταση είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, μου αρέσει πολύ να γίνεται. Με τον Ξυδάκη, λχ., υπάρχει μια σχέση συμμετοχής στους δίσκους του, η οποία κρατά χρόνια. Και είναι κάτι αναμενόμενο, αλλά εγώ βρίσκω πάντα ότι με περιμένει μια έκπληξη στο τραγούδι που θα μου προτείνει ο Ξυδάκης για να πω.

Σωστά. Ο Ξυδάκης είναι ένας συνθέτης που ανανεώνεται έσωθεν και σιγά-σιγά. Με ποιον, αλήθεια, συνθέτη θα δεχόσουν ασυζητητί να κάνεις δίσκο, αν σου πρότεινε;

Ε.Α.: Δέχτηκα ήδη! Και μάλιστα θα κάνουμε όχι τον επόμενο, αλλά τους επόμενους δίσκους μου! Όνομα δε θα σου πω αυτήν τη στιγμή, αλλά τον επόμενο δίσκο τον ετοιμάζουμε ήδη. Με αυτόν τον συνθέτη η απάντηση ήταν από την αρχή "ναι, άνευ όρων"!

Ελευθερία, έχεις επιχειρήσει να γράψεις η ίδια τραγούδια ή μόνο μουσική ή μόνο στίχους;

Ε Α: Με την έννοια ότι κάνω κάτι με σκοπό να βγει προς τα έξω, όχι. Αλλά σκαλίζω πράγματα μόνη μου στο πιάνο. Για μένα όμως, για δική μου χαρά, τίποτα παραπάνω. Τίποτα το σοβαρό.

'Οτι δεν είναι τίποτα το σοβαρό, το έκρινες μόνη σου ή ρώτησες και άλλους;

Ε.Α.: Όχι, όχι, εγώ το έκρινα,

ΠΕΡΙ ΣΥΝΑΥΛΙΩΝ...

Δεν κατάφερα να παρακολουθήσω τις φετινές συναυλίες της Ελευθερίας, αλλά μόνο καλά λόγια έχω ακούσει. Είχε μαζί της τους Νάιτ Αρκ, τα βασικά έστω στελέχη του αρμενικής καταγωγής και αμερικανικής προελεύσε ως συγκροτήματος, τον ’ρα Ντινκζιάν, που είναι και ο συνθέτης του τελευταίου δίσκου της, και τον ’ρτο Τουνκμπογιατσιάν, βιρτουόζο στα κρουστά. Ήταν μαζί όλο σχεδόν το καλοκαίρι.

Λοιπόν, ποιες είναι οι εντυπώσεις τους από το ελληνικό κοινό; Όχι μόνο τις καλές, ε;

Ε.Α.: Δε νομίζω ότι υπήρξαν κακές. Μπορείς να κρίνεις και μόνο από το γεγονός ότι ο Αρτο σχεδιάζει να αγοράσει σπίτι στην Ελλάδα για να φέρνει την οικογένεια του και ότι ο ’ρα, με του κόσμου τις επαγγελματικές υποχρεώσεις, θέλει να ξανάρθει για δουλειά εδώ. Έχουν ενθουσιαστεί με τους έλληνες μουσικούς με τους οποίους συνεργάστηκαν στην ορχήστρα. Τόσο, που πρόκειται να γίνουν και συνεργασίες, φαντάζομαι εκπληκτικές, αν κρίνω από την επαφή που είχαν. Είναι εντυπωσιακό. Αυτοί που έχουν γυρίσει όλον τον κόσμο κι έχουν γνωρίσει πολλούς μουσικούς, στάθηκαν πάρα πολύ στους μουσικούς που γνώρισαν στην Ελλάδα. Όπως ο Γιάννης Ζευγώλης, ο Βαγγέλης Καρίπης, ο Μάνος Αχαλινωτόπουλος, ο Σπύρος Γκούμας. Τους θεωρούν πολύ σημαντικούς μουσικούς.

Και με το κοινό;

Ε.Α.: Α, έχουν ενθουσιαστεί. Τους εξέπληξαν οι αντιδράσεις του κόσμου. Αυτοί δεν έχουν ξαναζήσει ποτέ το κοινό να τραγουδά τα τραγούδια με πάθος, με αγάπη και αληθινή συμμετοχή. Αυτό για πρώτη φορά το έζησαν εδώ, στην Ελλάδα.

Μαζί με σένα, που από ό,τι ξέρω είσαι υπέρ του ανοίγματος στο μεγάλο κοινό. Και μάλιστα νομίζω ότι έχω δει κάπου, παλαιότερα, δηλώσεις σου μάλλον εχθρικές ή επιθετικές απέναντι στην ερμητικότητα στην τέχνη ή στις μορφές εκείνες της τέχνης που δεν απευθύνονται στα ευρέα στρώματα...

Ε.Α.: Επιθετικές, καθόλου. Λέω ότι εγώ αυτό που επιλέγω, αλλά και γενικά η τέχνη του τραγουδιού, είναι η πιο λαϊκή τέχνη. Και με αυτήν την έννοια λέω ότι βεβαίως μεγάλη μου χαρά είναι ένα τραγούδι, που ο συνθέτης, ο στιχουργός και εγώ ως ερμηνεύτρια αγαπήσαμε πολύ, να ακούγεται από πάρα πολλά στόματα. Να αφορά πολύ κόσμο. Γιατί όχι; Δεν είμαι εχθρική σε άλλες μορφές τραγουδιού. Είναι θέμα επιλογής. Λέω ότι εμένα αυτό με ενθουσιάζει,

Ωστόσο, όχι σπάνια, σε δίσκους σου, ο στίχος ή η μουσική ή και τα δύο δε φαίνεται να είναι και τόσο βατά για τα ευρέα στρώματα...

Ε.Α.: Ε, δεν ακολουθούμε και συνταγές. Υπάρχει μια προσωπική τοποθέτηση ανθρώπων σε κάθε τραγούδι, σε κάθε δίσκο. Μπαίνει η προσωπικότητα του κάθε ανθρώπου που έχει συμπράξει, ο καθένας κάτι τοποθετεί εκεί. Κι επίσης, δεν υπάρχει και η συνταγή του σουξέ. Εγώ, δηλαδή, δεν περίμενα ποτέ ότι το τραγούδι "Μένω Εκτός" θα γινόταν σουξέ. Μ' έναν στίχο ιδιαίτερα προσωπικό, και συμβολικό, και πολιτικό αν θες, ότι αυτό το τραγούδι θα μπορούσε να λέγεται από μια χορωδία πέντε χιλιάδων ανθρώπων δεν το περίμενα! Χαίρομαι πάρα πολύ που συμβαίνει!

Με την ευκαιρία, σε ικανοποιεί αυτό που συμβαίνει σήμερα στις συναυλίες ελληνικού τραγουδιού; Αυτό που σημαίνει σήμερα "συναυλία ελληνικού τραγουδιού"; Και δε μιλώ για δευτερεύοντα πράγματα, μιλώ για τις συναυλίες που μας παρουσιάζετε οι καλύτεροι και οι δημοφιλέστεροι τραγουδιστές. Έχω, δηλαδή, την εντύπωση ότι όλοι σχεδόν δε λαμβάνετε υπόψη στις συναυλίες σας τόσο τη μουσική, όσο την ικανοποίηση αυτού που ο κόσμος έχει συνηθίσει - και είστε εσείς βέβαια που τον συνηθίσατε - να περιμένει από μια συναυλία εγερτήρια σαλπίσματα για τσιφτετέλια στις κερκίδες, με διαλείμματα ποιοτικού τραγουδιού, οπότε και ανάβουν οι λαμπάδες της κατάνυξης - οι αναπτήρες! Εμένα, αυτή η παρεμβολή ουσιαστικών τραγουδιών ανάμεσα σε καθαρώς διασκεδαστικά μου μοιάζει σαν παραμυθία ενοχών. Σαν κάτι που βολεύει εξίσου τόσο τον τραγουδιστή, που δε θέλει βέβαια να θεωρηθεί και απλός διασκεδαστής, όσο και τον ακροατή, που του αρέσει να πιστεύει ότι πήγε να ακούσει μουσική και όχι μόνο να εκτονωθεί. Καλό άλλοθι και για τις δύο πλευρές.

Ε.Α.: Γιατί, ρε παιδιά, "παραμυθία ενοχών"! Εγώ δεν αισθάνομαι καθόλου ένοχη όταν τραγουδώ ένα τσιφτετέλι! Πιστεύω ότι είναι εξίσου σημαντικό...

Κι εμένα μου αρέσει το τσιφτετέλι, αλλά πώς θα λειτουργήσει ένα ποιητικό τραγούδι ανάμεσα σε δύο τσιφτετέλια ή σε...

Ε.Α.: Και γιατί δεν είναι ποιητικό ένα τσιφτετέλι; Το "Θα Σπάσω Κούπες" το θεωρώ ποίηση υψηλή. Το "βάλε το κόκκινο φουστάνι, εκείνο που σε κάνει να μοιάζεις πυρκαγιά", εγώ το θεωρώ ποιητικό - μια ποιητική εικόνα. Δεν το λέω για ένα τραγούδι που λέει "έλα γύφτο μ' έλα, γιατί θα μου 'ρθει τρέλα", αλλά όταν λέω "εχτές το βράδυ σε είδα στο όνειρό μου, πώς είχες τα μαλλάκια σου λυμένα στο λαιμό μου" το θεωρώ ύψιστη ποίηση!

Εγώ, να παραδεχτώ ότι τα τραγούδια που ανέφερες έχουν ποιητικές εικόνες μέσα τους. Αλλά βλέπεις αυτές τις εικόνες να λειτουργούν όταν έχεις την εικόνα του κόσμου να σείεται και να ολοφύρεται μπροστά στη σκηνή ή και πάνω στη σκηνή, και επάνω στα καθίσματα, με κουνήματα και ξεγυμνώματα, όχι σπανίως; Για ποια μουσική και για ποια συναυλία μουσικής μιλάμε! Υποκατάστατο νυχτερινού κέντρου είναι αυτές οι συναυλίες, όχι ένας τόπος που πας ν1 ακούσεις μουσική. Κι αυτό συμβαίνει πανομοιότυπα σε όλες σχεδόν τις συναυλίες ελληνικού τραγουδιού των δημοφιλών τραγουδιστών.

Ε.Α.: Κατ' αρχάς, οι συναυλίες είναι ένα πράγμα των τελευταίων ετών...

Όχι, άρχισαν από το '60.

Ε.Α.: Αυτό θέλω να πω. 'Οταν το λαϊκό τραγούδι...

Τώρα είναι που οι συναυλίες τραγουδιού έχουν πάρει άλλη μορφή. Παλιά, στις συναυλίες πήγαινες κι άκουγες τραγούδι, ο συνθέτης...'

Ε.Α.: Δεν άκουγες λαϊκά, αυτό θέλω να πω.

’κουγες και λαϊκά.

Ε.Α.: Ποια;

Ο Θεοδωράκης ανακοίνωσε τα νέα του τραγούδια, λαϊκά ή μη, σε συναυλίες, μαζί με άλλα γνωστά ήδη. Ο Χατζιδάκις επίσης, ο...

Ε.Α.: ’ρα, υπήρχε από τότε.

Ναι, αλλά ο κόσμος δεν έκανε έτσι, δε συμπεριφερόταν έτσι. Πήγαινε να ακούσει μουσική. Να απολαύσει τραγούδι.

Ε.Α.: Θα έπρεπε να έχεις έρθει στη συναυλία μας φέτος. Θα συζητούσα με αλλιώς.

Ναι, και το νιώθω ως κενό μου από τη στιγμή που αποφάσισα να σου ζητήσω συνέντευξη. Έχω μείνει στην περσινή σου συναυλία, αλλά είδα και αρκετές άλλες άλλων φέτος...

Ε.Α.: Θα είχε νόημα να είχες έρθει με την εξής έννοια: Γιατί υπήρχε, νομίζω, στη φετινή μου συναυλία αυτό το "ακούω μουσική χωρίς να μιλώ", χωρίς αναπτήρες κι όλους αυτούς τους εντυπωσιασμούς - όχι πως δεν υπήρχαν εντελώς, αλλά αυτό είναι κιόλας μια εκδήλωση,..

Που έχει γίνει πασπαρτού. Της αφασίας και του δήθεν. "Εκστασιάζονται" πια παντού! Από το "Διογένης Παλλάς" και το "Γκάζι" ως τον Λυκαβηττό και το Θέατρο Βράχων...

Ε.Α.: Δεν είναι κακό! Νομίζω ότι γίνεται με την έννοια "σ' αγαπάμε και σε προσέχουμε". Τουλάχιστον έτσι το εισπράττω εγώ και θέλω να το εισπράττω. Όχι για μένα, για όλους μας. Σου έλεγα, όμως, ότι στη συγκεκριμένη συναυλία υπήρχε και το χορεύουμε ή το λέμε όλοι μαζί σαν χορωδία, αλλά υπήρχε και το ακούμε, Και υπήρχαν, επίσης, νέα και παλαιά τραγούδια, όπως στις παλιές εποχές. Αυτό νομίζω ότι κάνω - αν δεν το κάνω είναι μια άλλη ιστορία. Αλλά η πρόθεση μου αυτή είναι. Γι' αυτό και υπάρχουν μουσικοί μεγάλης αξίας στην ορχήστρα, γι' αυτό και οι προσεγμένες ενορχηστρώσεις, ακόμη και τα μηχανήματα είναι τα καλύτερα που υπάρχουν.

Ναι, το ξέρω. Αρκετοί από εσάς, οι πιο ευσυνείδητοι, φροντίζετε να έχετε εκλεκτούς μουσικούς, άψογα ηχητικά, τελείους φωτισμούς. Προς τι όμως, αν είναι να προκαλείτε στην κερκίδα αυτό που προκαλείτε;

Ε.Α.: Έχει να κάνει και ο τρόπος με τον οποίο γίνεται κάτι. Αυτή είναι και η μεγαλύτερη δυσκολία του προγράμματος μιας συναυλίας. Γιατί μπορεί να νομίζεις ότι αυτό που θέλεις, αυτό κάνεις, ενώ ίσως δεν είναι. Να νομίζεις ότι αυτό που κάνεις περιέχει το αίσθημα σου, με τον τρόπο που θέλεις, και τελικά αυτό να μην ισχύει. Πιστεύω, όμως, ότι ειδικά φέτος αυτό επιτεύχτηκε στη συναυλία μου. Πάντως, αυτό προσπαθούσα σε κάθε συναυλία. Μια προσωπική διήγηση μέσα από τραγούδια, μέσα από την εναλλαγή τους, από διάθεση σε διάθεση, από ύφος σε ύφος, μια προσωπική ιστορία αν θες. Φτιάχνοντας ένα πρόγραμμα, κάτι θέλεις να πεις. Αυτό και μόνο είναι η πρόθεση μου. Δεν έχω καμία "ενοχή" και κανένα "άλλοθι" για να καλύψω μια πρόθεση ξεσηκώματος της κερκίδας...

Στον κόσμο πάντως, και ιδίως στους νέους, έχει περάσει μια συγκεκριμένη αντίληψη για το τι πάει να κάνει στις συναυλίες τραγουδιού και για το πώς συμπεριφέρεται εκεί.

Ε.Α.: Δεν είναι λίγο άδικο να λέμε ότι πρόκειται για ένα κοινό που δεν ξέρει τι θέλει; Μου φαίνεται λίγο βάρβαρο αυτό.

Εμένα, βάρβαρο μου φαίνεται αυτό που το κοινό δείχνει ότι θέλει από τις συναυλίες τραγουδιού. Οι αντιδράσεις του κοινού, ασχέτως του ποιος καλλιτέχνης είναι επάνω, είναι πανομοιότυπες τα τελευταία χρόνια, επιμένω σε αυτό.

Ε.Α.: Να συμφωνήσω εν μέρει, αλλά να αναρωτηθούμε κιόλας μήπως έχουν αλλάξει τα πράγματα γενικότερα; Εγώ, πάντως, δεν μπορώ να δεχτώ ότι το κοινό αντιδρά έτσι αφασικά. Εγώ αισθάνομαι ότι το κοινό εκεί που πρέπει κάτι να ακούσει, το ακούει με απόλυτη ευγένεια και σεβασμό, κι εκεί που το καλώ κι εγώ να διασκεδάσουμε, θα διασκεδάσουμε. Αισθάνομαι ότι έχω ανάγκη αυτήν την ισορροπία με το κοινό. Και πιστεύω ότι αυτό το έχω πετύχει.

ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ 0Ι ΝΑΡΚΙΣΣΟΙ

Η Ελευθερία Αρβανιτάκη είναι από τους ελάχιστους, μετρημένους στα δάχτυλα του ενός χεριού, τραγουδιστές που τους βλέπεις σε εκδηλώσεις άλλων τεχνών, και μάλιστα εκλεκτές. Σε ενδιαφέρουσες εκθέσεις, σε παραστάσεις καλών θιάσων, σε ταινίες με ουσία, σε συναυλίες άλλων ειδών μουσικής...

Σε ενδιαφέρει να καλλιεργείς το πνεύμα και τα ενδιαφέροντα σου, έτσι;

Ε.Α.: Με ενδιαφέρει πολύ να ακούω μουσική. Δε βλέπω πια τόσο θέατρο όσο παλαιότερα, δεν προλαβαίνω, παρακολουθώ όσο μπορώ. Δε βλέπω πια τόσο κινηματογράφο όσο παλιά, αλλά προσπαθώ να μη χάνω μερικές ταινίες που μ1 ενδιαφέρουν. Διαβάζω... Ε, όπως όλοι, προσπαθώ να μη χάνω ό,τι έχει ενδιαφέρον, ό,τι αξιόλογο μας προσφέρει η τέχνη. Να βρίσκουμε και λίγο τον εαυτό μας. Όλοι το προσπαθούμε αυτό.

Όλοι, τι εννοείς, όλοι οι τραγουδιστές;

Ε.Α.: Όλος ο κόσμος.

Τι διαβάζεις;

Ε.Α.: Ιστορία κυρίως.

Τι διάβασες τελευταία;

Ε.Α.: Τελευταία διαβάζω για το Βυζάντιο. Προκόπιο, ’ννα Κομνηνή, Μιχαήλ Φελλό'

Α, όχι μόνο βιβλία σύγχρονων μελετητών για το Βυζάντιο αλλά και βυζαντινούς συγγραφείς!

Ε.Α.: Ναι. Έχουν τρομερό ενδιαφέρον. Έχουν βγει και σε εξαιρετικές μεταφράσεις. Επίσης, διάβασα τελευταία ένα υπέροχο μυθιστόρημα της Μάρως Δούκα, το "Ένας Σκούφος από Πορφύρα".

Στον Προκόπιο, τι σου άρεσε; Διαβάζεις τον λίβελλό του για τον Ιουστινιανό και τη Θεοδώρα;

Ε.Α.: Ε, είναι η πίσω πλευρά, η "μικρή ιστορία" μια μεγάλης υπόθεσης. Έχει πολύ χιούμορ ο Προκόπιος!

Και μεγάλη εμπάθεια.

Ε.Α.: Τρομερή! Μερικές φορές οι εμπαθείς άνθρωποι είναι πιο ενδιαφέροντες από τους μη εμπαθείς.

Οι άνθρωποι που μιλούν συνέχεια για τον εαυτό τους είναι ενδιαφέροντες; Έχεις παρατηρήσει ότι οι περισσότεροι τραγουδιστές να το πω πιο σωστά- οι περισσότεροι καλλιτέχνες μιλούν συνέχεια για τον εαυτό τους; Έχει κανείς πρόβλημα ουσιαστικής επικοινωνίας μαζί τους όταν το ζήτημα δεν αφορά άμεσα το άτομο τους.

Ε.Α.: Θα μου επιτρέψεις να σου πω ότι δεν το έχω παρατηρήσει μόνο σε συναδέλφους μου, το έχω παρατηρήσει και σε πάρα πολύ κόσμο που δεν έχει σχέση με την τέχνη. Είναι περισσότερο χαρακτηριστικό ανθρώπου, θα έλεγα, παρά ομάδας ανθρώπων.

Σαφώς, αλλά μιλάμε... ποσοστιαία! Νομίζω ότι στους καλλιτέχνες απαντάται συχνότερα αυτό το χαρακτηριστικό. Μια αίσθηση αδυναμίας ουσιαστικής επικοινωνίας.

Ε.Α.: Κοίταξε, είμαστε νάρκισσοι. Το ζήτημα είναι πόσο μπορείς και συνειδητοποιείς αυτόν το ναρκισσισμό και τον ελέγχεις.

Είναι οι καλλιτέχνες άτομα συναισθηματικώς ανώριμα;

Ε.Α.: Πώς το εννοείς; Διότι ιατρικώς, η "συναισθηματική ανωριμότητα" είναι, ξέρεις, κάτι πολύ επικίνδυνο! (γέλια).

Όχι και ιατρικώς! Απλώς, διατυπώνω, πιο "κριτικά" αν θες, το συχνά ακουσμένο "ο καλλιτέχνης είναι παιδί". Βλέπεις αντιδράσεις που δεν είναι ανθρώπου που έχει ωριμάσει. Ανώριμες συναισθηματικά, εφηβικές...

Ε.Α.: Α, εμένα, όταν ακούω εφηβικές, μου αρέσουν!

Κι εμένα μου αρέσουν, αλλά από έφηβους. Όχι να βλέπω έναν σαραντάρη, πενηντάρη, να αντιδρά συναισθηματικά σαν έφηβος!

Ε.Α.: Ξέρω εγώ! θα ήταν ενδιαφέρον να γίνει μια μελέτη από έναν κοινωνιολόγο! Εγώ ανήκω σε αυτόν τον χώρο, τον αγαπώ και τον υπερασπίζομαι.

Αρνείσαι, δηλαδή, να παραδεχτείς ότι το έχεις διαπιστώσει;

Ε.Α.: Αρνούμαι να βγω έξω από τον ρόλο που έχω. Αφού επιμένεις όμως, θα σου πω ότι δεν έχω διαπιστώσει το ίδιο πράγμα. Έχω, αντίθετα, συναντήσει ανθρώπους υψηλής ωριμότητας μέσα στην τέχνη, τη δική μου τέχνη. Υψηλής ωριμότητας! Όπως και υψηλής ανωριμότητας'

ΚΑΙ ΛΙΓΟ ΑΤΣΑΛΙ

Χρειάζεται να περιγράψει κανείς την εμφάνιση της Ελευθερίας; Αέρινη, πανέμορφη, δροσερή, εμφάνιση εικοσάρας. Αν και ηλικιακά στο "μεσοστράτι της ζωής" πάνω κάτω.

Αισθάνεσαι ότι έχει έρθει και για σένα η ωριμότητα;

Ε.Α.: Η ωριμότητα η δική μου ήρθε στα δέκα μου χρόνια. Τότε έχασα τον πατέρα μου κι από τότε ξεκίνησε η ωρίμανση μου.

Πώς ένιωσες τη διαφορά;

Ε.Α.: Ένιωσα ότι έχω να αντιμετωπίσω τον κόσμο εντελώς αλλιώς. Όχι πια με την ελαφρότητα ενός παιδιού που τα έχει όλα. Ακολούθησε μια εφηβεία επίπονη, που μ' έκανε να καταλάβω, να ψάξω και να περάσω από διαδικασίες πάρα πολύ δύσκολες. Τώρα αισθάνομαι πολύ πιο νέα από εκείνη την περίοδο της εφηβείας.

Μου δίνεις την εντύπωση ανθρώπου που έχει προσπαθήσει να καταπολεμήσει τα ελαττώματα του.

Ε.Α.: Ναι, το έχω προσπαθήσει πολύ αυτό. Συνάντησα τα ελαττώματα μου σε στιγμές πολύ καίριες και μερικά τα κράτησα, γιατί μου άρεσαν, κι άλλα όχι.

Από αυτά που δεν κράτησες, ποιο...

Ε.Α.: Αυτά που δεν κράτησα δε θα τα συζητήσουμε!

Ε, τα άλλα που κράτησες και που σου αρέσουν δε θα έχουν ενδιαφέρον! (γέλια). Έχεις σκληρύνει λιγάκι με τα χρόνια Ελευθερία; Μου φαίνεται πως η αέρινη εμφάνιση κρύβει και λίγο ατσάλι ή κάνω λάθος;

Ε.Α.: Δέκα ετών! Τα λέει όλα αυτό. Όταν συναισθηματικά βρίσκεσαι ακάλυπτος σε αυτήν την τρυφερή ηλικία, όταν χρειαστεί να αντιμετωπίσεις τον κόσμο μ' ένα χέρι πια, υιοθετείς πράγματα πολύ πιο γρήγορα. Θα έλεγα, λοιπόν, ότι δεν έχω αλλάξει πολύ από τότε. Δεν ξέρω αν αυτό λέγεται σκληρότητα, θα το έλεγα σταθερότητα μάλλον.

Δίνεις, πάντως, και παρά το ευάλωτο, το εύθραυστο της παρουσίας, την εντύπωση δυνατού ανθρώπου.

Ε.Α.: Νομίζω ότι είμαι πολύ δυνατή. Συχνά συμβαίνει ευαίσθητοι άνθρωποι, για να προφυλάξουν ακριβώς αυτήν την ευαισθησία, κάποια στιγμή καταλαβαίνουν ότι πρέπει να είναι και αλλιώς. Και μη νομίζεις ότι δεν το πληρώνεις αυτό...

Πανάκριβα.

Ε.Α.: Πανάκριβα!

ΕΛΑΦΡΩΣ... ΜΙΣΕΛΛΗΝ;

Κάποιος σοφός είπε ότι κάτι δεν πάει καλά μ' έναν άνθρωπο ώριμης ηλικίας που δεν αρχίζει να αισθάνεται κομματάκι μισάνθρωπος...

Ε.Α.: Εγώ μάλλον δεν αισθάνομαι σοφή! (γέλια), Αφού δεν αισθάνομαι ούτε ψήγματα μισανθρωπιάς μέσα μου!

Δεν αισθάνεσαι, έστω λιγάκι... μισέλλην; (γέλια). Και δεν εννοώ απέναντι στην Ελλάδα ως ιδέα ή ως αρχαίο παρελθόν κι όλα αυτά τα σεβαστά, αλλά απέναντι σε αυτό που είμαστε οι σύγχρονοι Έλληνες.

Ε.Α.: Είμαι εικόνα και ομοίωση τους, Τι, θα πω "εγώ είμαι εκτός και κρίνω τους υπόλοιπους"; Προς Θεού! Εικόνα και ομοίωση τους! Κι αν αυτήν τη στιγμή εγώ κάνω τις συναυλίες κι από κάτω υπάρχει ένας κόσμος που με τιμά...

Ε, δεν είναι λόγος αυτός για να μη βλέπει κανείς τα αρνητικά αυτού του κόσμου!

Ε.Α.: Μα είμαι εικόνα και ομοίωση του!

Ποιος φταίει για το γύρω χάλι; Για όλα οι πολιτικοί φταίνε; Εμείς δεν έχουμε ευθύνη; Που φτύνουμε στη μέση του δρόμου, που πετάμε τα άδεια τσιγαροκούτια από το αυτοκίνητο, που παίρνουμε μίζες για να κάνουμε ή να μην κάνουμε τη δουλειά μας, που στριμωχνόμαστε για μια θεσούλα στο Δημόσιο προκειμένου να μη δουλεύουμε, που πάμε τρεις μήνες στο παραλιακό χωριό μας το καλοκαίρι κι ανοίγουμε μαγαζί με την αξίωση να βγάλουμε, παρέχοντας άθλιες υπηρεσίες, τα έξοδα όλης της χρονιάς κι ένα διαμέρισμα επιπλέον, που αφήνουμε στην αμμουδιά το πλαστικό μπουκάλι, ακόμη σερβιέτες, που καταστρέφουμε την ωραιότερη χώρα του κόσμου, που στρώνουμε τους δρόμους με σκοτωμένα ζώα, άσε δε ανθρώπους, που, που, που...

Ε.Α.: Κι εγώ θα σου απαντήσω με αυτό που έλεγε η γιαγιά μου σε ανάλογες περιπτώσεις: "το ψάρι από το κεφάλι βρωμάει". Και δε θα μιλήσω και για την Ελλάδα μόνο. Διότι βλέπουμε τι γίνεται ολόγυρα στον κόσμο. Δεν έχει η Ελλάδα καμιά αποκλειστικότητα σε αυτά. Και να σου πω και κάτι; Διαβάζοντας για το Βυζάντιο, βρίσκω πολύ χειρότερα πράγματα! Διαβάζοντας για τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, ακόμη πιο χειρότερα!

Σε σύγκριση με τα παιδικά μας χρόνια δε νομίζεις ότι έχει χαλάσει πολύ ο Έλληνας τις τελευταίες δεκαετίες;

Ε.Α.: Όχι, και να σου πω κι ένα χαρακτηριστικό από την παιδική μου ηλικία. Είχε πεθάνει από καιρό ο πατέρας μου, κι επί Δικτατορίας ήρθαν και τον έψαχναν για να τον στείλουν εξορία! Κι εγώ πήγαινα σχολείο κι αισθανόμουν πάντα ότι κάποιος με παρακολουθούσε από πίσω. Και τον αδελφό μου τον έστειλαν στρατιώτη σε "τάγμα ανεπιθύμητων" ως γιο αριστερού. Δεν καταλαβαίνω δηλαδή γιατί ήταν καλύτερα εκείνα τα χρόνια και βρίζουμε το σήμερα.

Αυτά τα αναντίρρητα είναι που μας κάνουν κι αντέχουμε ευκολότερα το σήμερα, το οποίο όμως μας γονατίζει συχνά, δε συμφωνείς;

Ε.Α.: Κοίτα, είναι γεγονός ότι η Δικτατορία έφερε πολλά πράγματα πίσω. Ακόμα πληρώνουμε εκείνην την περίοδο.

Ασχολείσαι με τα πολιτικά, τα παρακολουθείς;

Ε.Α.: Όχι πια τα τρέχοντα. Όχι πια.

ΤΟ ΠΤΗΤΙΚΟΝ ΤΟΥ ΕΡΩΤΟΣ

Την ενδιαφέρουν όμως, και ενημερώνεται για τις διεθνείς εξελίξεις, ιδίως εκείνες που αφορούν άμεσα τη χώρα μας. ’λλο αυτό βέβαια, κι άλλο να διατυπώνει αβασάνιστα γνώμες και απόψεις επί παντός επιστητού, όπως μερικοί. Αρνείται να εκφέρει γνώμη για διάφορα ζητήματα όταν έρχεται η κουβέντα, όπως, λ.χ., το "Μακεδόνικο" ("Θέλουν βαθύτατη γνώση του θέματος αυτά") ή η οικτρή κατάσταση της παιδείας μας (Είναι έτσι; Δεν μπορώ να το ξέρω..."). Πολύ περισσότερο, αρνείται σθεναρά να μιλήσει για την... κορούλα της, την Αντιγόνη, που θσ πάει πρώτη δημοτικού. Έλα όμως που επιμένει ο δημοσιογράφος και βρίσκει αφορμή από μια σύντομη εμφάνιση της μικρής, που είναι το ίδιο αέρινη με τη μαμά της;

Αισθάνεσαι καμιά φορά πως η δουλειά σε κάνει να μην είσαι τόσο κοντά στο παιδί όσο θα ήθελες;

Ε.Α.: Επιδιώκω πάντα την ισορροπία. Δε λέω ότι την πετυχαίνω πάντα, αλλά αυτός είναι ο στόχος μου. Και γι' αυτό πάρα πολύ συχνά είμαι πάρα πολύ κουρασμένη. Πάντως, για μένα είναι εξίσου σημαντικά με την τέχνη μου η προσωπική μου ζωή και η σχέση με τους ανθρώπους μου.

Με τον σύζυγο συζητάτε τα επαγγελματικά σου;

Ε.Α.: Τα συζητώ με τον περίγυρο μου γενικά.

Έχει γνώμη ο σύζυγος πάνω στο τραγούδι;

Ε.Α.: Λέει τη γνώμη του αλλά δε διεκδικεί ρόλο ειδήμονος, Ζωγράφος είναι!

Κι εσύ, πως τα πας με τα... εικαστικά;

Ε.Α.: (γελά): Συμπαθητικά!

Ελευθερία, το πέρασμα από τον ένα γάμο στον άλλο υπήρξε επώδυνη περίοδος για σένα;

Ε.Α.: Α, μην πάμε σε αυτά! Είπαμε, τα προσωπικά μου...

"Μένουν εκτός", εντάξει. Τότε, πέρασες κάποια περίοδο στη ζωή σου που πραγματικά "τα χρειάστηκες";

Ε.Α.: Μία μόνο; Πάρα πολλές. Και πρώτα απ' όλα στην εφηβεία μου.

Θα έχεις συνειδητοποιήσει τώρα πια το γεγονός ότι "ένα κορμί δεν είναι μόνο αγκαλιά, είναι μια πατρίδα που θα γίνει ξενιτιά", όπως τραγουδάς και στον τελευταίο σου δίσκο. Πώς νιώθεις όταν σκέφτεσαι το πτητικόν του έρωτος;

Ε.Α.: (Μακρότατη περίσκεψη). Να το συζητήσουμε αυτό, να το σκεφτώ'

Ε, όχι και θα το σκεφτείς τώρα! Είναι σίγουρα κάτι που το έχεις σκεφτεί πολλές φορές μέχρι σήμερα!

Ε.Α.:Κοίτα, εντάξει. Είναι μια σοφία αυτό που καταγράφει ο στίχος...

Ναι, αλλά ας μην κρίνουμε τον στίχο. Εσύ, πώς αντιμετωπίζεις αυτό που λέει ο στίχος; Πώς αντιμετωπίζεις τη διαπίστωση που αποθησαυρίζει με τα χρόνια ο άνθρωπος, ότι δηλ. η μοίρα του έρωτα είναι να διαβαίνει.

Ε.Α.: Η απώλεια είναι μέσα στη ζωή. Και η απώλεια...Αυτό δε σημαίνει ότι δεν υπάρχει το επόμενο βήμα. Πάντα ελπίζεις ότι η έκπληξη θα σου φανερωθεί στην επόμενη γωνία. Κι όχι πάντοτε η έκπληξη του καινούριου!

Περιοδικό «ΔΙΦΩΝΟ», Νοέμβριος 1995

back to top

Ημερολόγιο

 ◄◄  ◄  ►►  ► 
Φεβρουάριος 2018
Δε Τρ Τε Πε Πα Σα Κυ
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
27
28

Login or Register